شواهد حاکی است که استبداد دینی بشدت بحران‌زده و روبه سقوط است. برای توجیه نظری این گزاره باید به برخی از مهمترین ضعف‌های ساختاری نظام قدرت بعنوان چشم اسفندیار بقای آن توجه کرد. این تحلیل علاوه بر نمایش ضعف‌های قدرت، نمایانگر قدرت ضعف در بین مردم نیز خواهد بود که چگونه جنبش انقلابی کنونی می‌تواند امیدهای تغییر سیاسی را با قدرت به پیش ببرد. برخی از نقاط ضعف قدرت سیاسی عبارتند از:
بارها از پخمگی نظام قدرت در حکومت اسلامی سخن رانده شده و شخصا این نظام را مجموعه‌ای از نخودمغزها می‌دانم که توان تدبیر و مدیریت سیاسی و اجتماعی ندارند. کاکیستوکراسی (kakistocracy) یا ناشایسته سالاری و پخمه سالاری به حکومتی گفته می‌شود که احمق‌ها آن را اداره می‌کنند و در آن بدترین یا کم صلاحیت‌ترین شهروندان در مصدر امور قرار می‌گیرند.
در طی قرن چهاردهم خورشیدی از ۱۳۰۰-۱۴۰۰ جامعه ایران همچنان طعمه مصیبت بزرگ تاریخی یعنی استبداد بوده و هست. در این یکصد سال سه مستبد بر مسند قدرت بودند. اگرچه دو مستبد از یک خاندان پهلوی بودند و مستبد سوم و حاضر از شیوخ دینی ولی ویژگی‌های بارز و مشترکی بین این مستبدان وجود داشت که مبتنی و متکی بر ساختار نظام استبدادی و دیکتاتوری است. اما این سه مستبد دارای خصایص ویژه خود نیز بوده‌اند که واکاوی آنها به تبارشناسی آنها کمک می‌کند.
بنیان‌های جنبش اجتماعی معاصر
بارها در زمینه ناسازه یا پارادوکس‌های میان فرهنگ رسمی و غیررسمی خوانده‌ایم و من نیز نوشته‌ام. جامعه استبدادزده خاصه در قامت ایرانی چنان ساختاری را فراهم ساخته و می‌سازد که دوچهره‌گی و دوگانگی در آن به یک امر هستی‌شناختی مبدل شده است. اگرچه این دوگانگی در زمان استبداد شاهی نیز در عرصه سیاسی وجود داشت ولی گستردگی این ناسازگی و تضادها در استبداد دینی پس از انقلاب ۵۷ روبه فزونی نهاد. این گستردگی بدین معنا بود که دوگانه‌ای متضاد فراتر از عرصه سیاسی، به پهنه‌های دیگر اجتماعی مانند فرهنگ، هنر، زندگی اجتماعی و تمامیت جامعه ایرانی تسری یافته است.
فراتر از آنچه که تحلیل کنونی جنبش مردمی در وضعیت کنونی می‌طلبد، می‌توان برپایه مروری بر روند شکل‌گیری جنبش، جهت‌گیری‌های اصلی آن و معادلات بین ساختار قدرت و ضدساختار، به تحلیل و فرافکنی روند کنونی جنبش، سنجشگری اشکال رشد آن و مفروضات احتمالی فرارویی و روندشناسی آن در کوتاه‌مدت پرداخت. در اینجا کوشش من بر این است که گزینه‌های پیش‌رُوی تحولات سیاسی و اجتماعی را در کوتاه‌مدت به‌تصویر بکشم. در این راستا چهار گزینه ممکن دارای بیشترین امکان تحقق است:
جنبش کنونی ۱۴۰۱ محصول فرایندهای پیشین این جنبش از سالهای ۷۸ تاکنون است و ماهیتی انباشتی دارد. هر جنبش در هر مقطع زمانی، گام بر شانه‌های جنبش پیشین خود می‌نهد. ازهمین رو گاه برخی اقشار یا جناح‌های سیاسی و اجتماعی آگاهانه یا ناآگاه، به نادرستی درصدد بنام زدن آن بسود خود برمی‌آیند. این تصرف به مطلوب اگرچه دارای نشانه‌هایی است ولی با مروری بر ویژگی‌های جنبش خواهیم دید که رویکرد همگرایی در جنبش بشدت رو به فزونی است و با نگاهی ملی و فراقشری می‌توان اهداف جنبش را واقعی‌تر دنبال کرد. در اینجا به فهرست کوتاهی از ویژگی‌های جنبش می‌پردازم:
تله های اجتماعی کدامند؟ از نظر جان پلات، تله اجتماعی تضاد منافع یا انگیزه انحرافی است که در آن افراد یا گروهی از افراد برای به دست آوردن منافع فردی کوتاه مدت اقدام می کنند امری که در دراز مدت منجر به زیان کل گروه می‌شود. از این منظر تله های اجتماعی را می‌توان به تله های فردی تا اجتماعی طبقه بندی کرد.
طرح بیست‌گانه کاستی‌ها و فزونی‌ها ۱
در آستانه انتخابات و تشکیل مجامع انجمن جامعه شناسی به‌عنوان یک دانش‌آموخته در این رشته که سالهاست پیگیر عملکرد آن هستمشایسته دانستم برای بهبود کیفیت کاری و افزایش کارآمدی به نکاتی اشاره کنم که این انجمن در این فصل تاریخی نیاز به تحولاتی ازاین دست دارد/
از یک شهروند به شهروندی دیگر
رضا پهلوی اخیرا پیمان‌نامه و بیانیه‌ای صادر کرده است با نام سخنی با مردم. شایسته دیدم این بار بعنوان یک نفر که قاعدتا باید با اودارای حقوق شهروندی برابری باشم مستقیما برای او بنویسم که بعنوان یک ایرانی من نیز با شما سخنی دارم:
همواره این پرسش مطرح بوده و هست که چرا تیوری توطیه شکل گرفته و فراگیر می‌شود؟ چه کسانی سبب ساز طرح و رشد توطیه درمقابل نظریه‌های توسعه می‌گردند؟ آیا این توطیه‌پردازی حاصل ذهنی خیالباف و پارانویایی است یا ریشه در برخی وقایع و حقایقی داردکه قابل تامل و سنجشگری است؟ در این کوته‌نوشت تلاش دارم به برخی از این دغدغه‌ها پاسخ دهم.
